Opanowanie sztuki wytwarzania miodu pitnego jest banalnie proste: wystarczy plastry wydarte z naturalnego gniazda pszczelego zala\u0107 wod\u0105 i zostawi\u0107 na \u015bwie\u017cym powietrzu – dro\u017cd\u017ce zawarte w py\u0142ku i te kt\u00f3re dostan\u0105 si\u0119 z powietrza zaczn\u0105 robi\u0107 swoj\u0105 robot\u0119, poniewa\u017c mi\u00f3d pszczeli to w wi\u0119kszo\u015bci mieszanina cukr\u00f3w prostych. A po rozrobieniu miodu z wod\u0105 stwarza si\u0119 warunki sprzyjaj\u0105ce namna\u017caniu si\u0119 dro\u017cd\u017cy i przetwarzaniu przez nich glukozy i fruktozy zawartej w miodzie na alkohol. Oczywi\u015bcie aby wykona\u0107 dobrej jako\u015bci mi\u00f3d pitny nale\u017cy mie\u0107 na uwadze szereg innych proces\u00f3w i tym zajmujemy si\u0119 zawodowo w naszej Miodosytni,\u00a0 ale \u017ceby wykona\u0107 jakikolwiek sprawa jest naprawd\u0119 prosta.<\/span><\/p>\n Z produkcj\u0105 piwa jest wi\u0119kszy k\u0142opot: po pierwsze trzeba opanowa\u0107 rolnictwo aby sia\u0107 i zbiera\u0107 plony j\u0119czmienia, do tego zebrane ziarno j\u0119czmienia nale\u017cy zamoczy\u0107 aby zacz\u0119\u0142o kie\u0142kowa\u0107, nast\u0119pnie wysuszy\u0107 zanim kie\u0142ek przebija nam os\u0142onk\u0119 ziarna. Wtedy dopiero mamy s\u0142\u00f3d kt\u00f3ry mo\u017cemy u\u017cy\u0107 po zmieleniu – kolejna potrzebna umiej\u0119tno\u015b\u0107 do przygotowania piwa – konstrukcja \u017carna czy mo\u017adzierza do rozdrabniania ziarna Tak rozdrobniony s\u0142\u00f3d nale\u017cy zamoczy\u0107 w odpowiedniej temperaturze aby aktywowa\u0107 enzymy zawarte w kie\u0142ku, kt\u00f3re z \u0142a\u0144cucha skrobi wybij\u0105 cukry proste a te dopiero b\u0119d\u0105 mog\u0142y by\u0107 przerobione na alkohol, bo z samej skrobi zawartej w s\u0142odzie \u017cadnego piwa nie uzyskamy. Je\u015bli nie poznalismy proces\u00f3w biochemicznych przygotowywania s\u0142odu mo\u017cemy skorzysta\u0107 z bardziej prymitywnej metody: usia\u015b\u0107 w kr\u0119gu, \u017cu\u0107 ziarna j\u0119czmienia i wypluwa\u0107 prze\u017cute ziarna do jednego tygla i z takiej papki przygotowa\u0107 nast\u0119pnie nap\u00f3j na wz\u00f3r piwa. Ludzka \u015blina zawiera r\u00f3wnie\u017c enzymy podobne do tych zawartych w kie\u0142ku, rozbijaj\u0105ce skrobi\u0119 na cukry proste, dlatego chleb kt\u00f3ry \u017cujemy przez d\u0142u\u017cszy czas zaczyna robi\u0107 si\u0119 s\u0142odki. Ten spos\u00f3b przygotowania \u201cbrzeczki\u201d czyli mieszaniny kt\u00f3ra nast\u0119pnie zacznie fermentowa\u0107 znany jest w Japonii jako prymitywna wersja sake: <\/span>uchi-kami<\/i>-sake<\/strong> – oraz w Ameryce Po\u0142udniowej w tym wypadku jako fermentowany nap\u00f3j z kukurydzy <\/span>chicha <\/b>wyrabiany przez pierwotnych jej mieszka\u0144c\u00f3w z rejonu And\u00f3w.<\/span><\/p>\n Wracaj\u0105c do miodu pitnego tak jak wspomnia\u0142em wcze\u015bniej sprawa jest o wiele prostsza w warunkach w jakich funkcjonowali nasi przodkowie w epoce kamienia: wystarczy uda\u0107 si\u0119 w epick\u0105 podr\u00f3\u017c ze swojej jaskini w poszukiwaniu dziko \u017cyj\u0105cych pszcz\u00f3\u0142 dla kt\u00f3rej nietkni\u0119te ludzk\u0105 r\u0119k\u0105 lasy tworzy\u0142y niezliczon\u0105 liczb\u0119 zdatnych miejsc do gniazdowania a tak\u017ce stanowi\u0142y doskona\u0142\u0105 baz\u0119 po\u017cytkow\u0105. Nast\u0119pnie znale\u017a\u0107 takie gniazdo pszczele, czasem nawet w zwalonym przez wichur\u0119 drzewie, wykurzy\u0107 je stamt\u0105d, wyci\u0105gn\u0105\u0107 plastry z miodem i zala\u0107 je wod\u0105 – poczeka\u0107 kilka dni i bum mamy alkohol z miodu.<\/span><\/p>\n Czasem sprawa bywa\u0142a nieco trudniejsza, wtedy \u015bmia\u0142ek, kt\u00f3ry si\u0119 tego podejmie staje si\u0119 \u201cbohaterem o tysi\u0105cu twarzy\u201d z pra-mitu ludzko\u015bci opisanego przez Cammbela w kt\u00f3rym <\/span>bohatera odbiera wezwanie do niezwyk\u0142ego \u015bwiata – w tym wypadku pszcz\u00f3\u0142. Je\u015bli bohater zaakceptuje wezwanie, musi stawi\u0107 czo\u0142a zadaniom: wykona\u0107 narz\u0119dzia i\u00a0 wspi\u0105\u0107 si\u0119 na wysoko\u015b\u0107 w korony drzew i pokona\u0107 broni\u0105ce nagrody pszczo\u0142y. Je\u015bli bohaterowi uda si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 i zej\u015b\u0107 z drzewa (co w opisie pra mitu Campbell nazwa\u0142 przej\u015bciem przez ostatni pr\u00f3g) zostaje \u201eMistrzem dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w\u201d, a jego dar mo\u017ce zosta\u0107 wykorzystany do ulepszenia \u015bwiata. Droga naszego \u015bmia\u0142ka prowadzi w wyk\u0142adni pra-mitu do g\u0142\u0119bokiego samopoznania i \u201cwielkiej nagrody\u201d kt\u00f3r\u0105 mam tu przed sob\u0105 w moim kieliszku.\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Cz\u0119sto po mi\u00f3d trzeba by\u0142o si\u0119 wspina\u0107 naprawd\u0119 wysoko. Pszczo\u0142y przez miliony lat \u017cy\u0142y wysoko w\u015br\u00f3d koron drzew z dala od siedzib ludzkich w prastarych puszczach.\u00a0 Ponad 8000 lat temu w jednej z jaski\u0144 w p\u00f3\u0142nocnej hiszpanii \u017cyj\u0105ca w niej spo\u0142eczno\u015b\u0107 utrwali\u0142a tak\u0105 epick\u0105 wypraw\u0119 bohatera naszego pra-mitu maluj\u0105c sylwetk\u0119 cz\u0142owieka siedz\u0105cego na \u0142aweczce 17 metr\u00f3w nad ziemi\u0105 i wyci\u0105gaj\u0105cego mi\u00f3d z dziupli w pniu starego drzewa. W\u0105tpi\u0119 czy pozyskany w tej wyprawie mi\u00f3d s\u0142u\u017cy\u0142 do \u201cwzbogacenia diety paleolitycznej cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci\u201d czy przys\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 ulepszaniu \u015bwiata a przynajmniej ulepszaniu odbioru tego \u015bwiata przez stworzenie z niego miodu pitnego. Oczywi\u015bcie to jest tylko moja interpretacja malowid\u0142a z okolic Valencji, natomiast mam nadziej\u0119, \u017ce przekonywujaca.\u00a0<\/span><\/p>\n Rysunek z jaskini<\/p>\n Tyle mo\u017ce o pocz\u0105tkach miod\u00f3w pitnych, ale jeszcze s\u0142\u00f3w kilka o jezyku i etymologii samego s\u0142owa\u00a0 mi\u00f3d i mi\u00f3d pitny. Oba wyrazy wywodz\u0105 si\u0119 z j\u0119zyka praindoeuropejskiego: <\/span>m\u00e9lit<\/span><\/i> (\u2018mi\u00f3d\u2019)\u00a0 \/ <\/span>med\u02b0u<\/span><\/i> (\u2018mi\u00f3d pitny\u2019)<\/span> \u00a0 powsta\u0142ego mniej wi\u0119cej tak\u017ce 6000 lat p.n.e. By\u0142 to j\u0119zyk wykszta\u0142cony w kulturach rolniczych Azji Mniejszej, kt\u00f3ry jest uwa\u017cany za \u017ar\u00f3d\u0142o wi\u0119kszo\u015bci j\u0119zyk\u00f3w Europy i Azji a\u017c po Indie. Z tych dw\u00f3ch wyraz\u00f3w w j\u0119zyku pras\u0142owia\u0144skim a nast\u0119pnie we wsp\u00f3\u0142czesnych j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich zosta\u0142 ju\u017c tylko <\/span>med\u02b0u<\/span><\/i> na okre\u015blenie zar\u00f3wno napoju wyskokowego z miodu jak i samego miodu pszczelego.\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n I tak od dawna w naszym j\u0119zyku s\u0142owo mi\u00f3d okre\u015bla\u0142o zar\u00f3wno substancje wydzieran\u0105 pszczo\u0142om jak i poddan\u0105 fermentacji po jej rozwodnieniu. W j\u0119zyku staropolskim wyst\u0119powa\u0142o oddzielne s\u0142owo okre\u015blaj\u0105ca mi\u00f3d pszczeli a by\u0142o to \u2018<\/span>stred\u017a<\/i><\/b>\u2019<\/span><\/i>\u00a0 definiowana jako \u2018mi\u00f3d, plaster miodu,\u2019. St\u0105d mamy okre\u015blenie \u2018<\/span>spad\u017a\u2019 <\/span><\/i>na mi\u00f3d zbierany przez pszczo\u0142y z wydzielin mszyc, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119du na du\u017c\u0105 zawarto\u015b\u0107 fruktozy i ubog\u0105 kompozycj\u0119 s\u0142abo nadaje si\u0119 do przerabiania na mi\u00f3d pitny.\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Bardzo dok\u0142adnie temat ten rozwin\u0119\u0142a pani\u00a0 profesor\u00a0 AGATA KWA\u015aNICKA-JANOWICZ z<\/span> Katedry Historii J\u0119zyka i Dialektologii na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. W swojej pracy habilitacyjnej pt. STAROPOLSKA TERMINOLOGIA BARTNICZA (NA TLE POR\u00d3WNAWCZYM) pisze:<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n \u201cPozyskiwany z miodowych plastr\u00f3w naturalny mi\u00f3d pszczeli m\u00f3g\u0142 by\u0107 tak\u017ce poddawany fermentacji, w wyniku kt\u00f3rej powstawa\u0142 odurzaj\u0105cy alkoholowy nap\u00f3j \u2013 mi\u00f3d pitny, otrzymywany przez fermentacj\u0119 wodnego roztworu miodu, czyli tzw. brzeczki. O tym, \u017ce spos\u00f3b fermentacji dzikiego miodu sta\u0142 si\u0119 znany Indoeuropejczykom bardzo wcze\u015bnie \u015bwiadczy fakt, \u017ce jego praindoeuropejska nazwa *medhu- \u2018mi\u00f3d pitny, wino miodowe\u2019 przej\u0119\u0142a znaczenie niezachowanej w j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich praindoeuroejskiego formy s\u0142owa *melit \u2013 nazwy miodu naturalnego (zachowanej w gr. meli, D. melitos \u2018mi\u00f3d\u2019, \u0142ac. mel, D. mellis \u2018ts.\u2019, het. milit \u2018mi\u00f3d\u2019, goc. mili\u00fe z og\u00f3lnej praformy *mel-i-t- (wariant meln-) (ESSJ XVIII: 70)). Jak pokazuje materia\u0142 leksykalny, po\u015bwiadczone znaczenia wyprowadzanych z praindoeuropejskiego *medhu form (por. wed. m\u00e1dhu- \u2018s\u0142odki nap\u00f3j\u2019, aw. ma\u03b4u \u2018wino z jag\u00f3d\u2019, gr. \u03bc\u03ad\u03b8\u03c5 (methy) \u2018trunek; mocne wino\u2019, stwniem. metu, mito \u2018trunek z miodu syconego\u2019(SEB: 330)) odnosz\u0105 si\u0119 pierwotnie do znacze\u0144 napoju alkoholowego, odurzaj\u0105cego trunku. Wyst\u0119powanie tych znacze\u0144 w praindoeuropejskiej leksyce i brak zachowania formy *melit- \u2018naturalny mi\u00f3d pszczeli\u2019 \u201eprzywodzi niekiedy badaczy do wniosku, \u017ce starszym by\u0142o znaczenie \u2018alkoholowy\/odurzaj\u0105cy mi\u00f3d, miodowy nap\u00f3j\u2019, tym bardziej \u017ce w wielu wypadkach ze staro\u017cytno\u015bci zachowa\u0142o si\u0119 tylko ono, a nie znaczenie \u2018pszczeli mi\u00f3d\u2019 odnosz\u0105ce si\u0119 do naturalnego produktu\u201d (ESSJ XVIII: 69)191. <\/span>(…) <\/span>Dlaczego praindoeuropejski\u00a0 *melit- nie przetrwa\u0142o w j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich, a jego funkcj\u0119 semantyczn\u0105 przej\u0105\u0142 pras\u0142owia\u0144ski refleks praindoeuroejskiego wyrazu *medhu-, czyli dlaczego w j\u0119zyku pras\u0142owia\u0144skim nie by\u0142o \u015bladu pie. *melit-, a by\u0142 refleks praindoeuroejskiego *medhu- posiadaj\u0105cy ju\u017c oba znaczenia \u2018mi\u00f3d pszczeli\u2019 i \u2018mi\u00f3d pitny\u2019 pozostaje pytaniem prawdopodobnie bez satysfakcjonuj\u0105cej odpowiedzi.\u201d\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Ja mam na to pewn\u0105 teorie: pozyskiwaniem miodu nawet w okresie pras\u0142owia\u0144skim nie zajmowa\u0142 si\u0119 ka\u017cdy a w\u0105ska wyspecjalizowana grupa przekazuj\u0105ca wiedz\u0119 oraz swoje zasoby z pokolenia na pokolenie – bartnicy. To oni dostarczali mi\u00f3d kt\u00f3ry po pierwsze rzadko mia\u0142 form\u0119 jak\u0105 znamy obecnie to znaczy p\u0142ynnego przefiltrowanego z\u0142otego p\u0142ynu znacznie powszechniejszy by\u0142 tak zwany \u2018mi\u00f3d prza\u015bny\u2019 ubity wraz z plastrami w drewnianych kad\u0142ubkach lub plaster miodu podawany wprost na st\u00f3\u0142 a ten okre\u015blany by\u0142 zupe\u0142nie innym s\u0142owem: <\/span>stred\u017a<\/i><\/b>\u2019. <\/span><\/i>Tak\u017ce mi\u00f3d u\u017cywany przez s\u0142owian albo mia\u0142 form\u0119 papki czy plastra pszczelego albo w\u0142a\u015bnie fermentowanego napoju miodowego. Ze wzgl\u0119du na popularno\u015b\u0107 i dost\u0119pno\u015b\u0107 napoju miodowego, nazwa go okre\u015blaj\u0105ca przej\u0119\u0142a znaczenie tak\u017ce samego miodu. Kolejny argument za tym jest taki, \u017ce szersza spo\u0142ecznos\u0107 nie zna\u0142\u0105 tajnik\u00f3w bartnictwa. Bartnicy wyprawiali si\u0119 po mi\u00f3d w korony drzew, zachowane barcie z 5-7 wieku jakie prezentujemy w naszym Muzeum w Augustowie\u00a0 mia\u0142y barcie wykonane 8-10 metr\u00f3w nad ziemi\u0105 i znajdowa\u0142y si\u0119 z dala od siedzib ludzkich, niekiedy tak daleko, \u017ce w pokarmie zachowanych do naszych czas\u00f3w pszcz\u00f3\u0142 brak \u015blad\u00f3w jakichkolwiek uprawianych przez ludzi ro\u015blin.\u00a0 A jak technologia pszczelarska posz\u0142a do przodu i zacz\u0119to uzyskiwa\u0107 ju\u017c nie tylko stred\u017a ale tak\u017ce mi\u00f3d czysty, klarowny i lej\u0105cy si\u0119 wtedy s\u0142owo okre\u015blaj\u0105ce mi\u00f3d pitny zacz\u0119\u0142o oznacza\u0107 tak\u017ce t\u0105 form\u0119 miodu pszczelego. Forma miodu pozyskanego w plastrach z czasem straci\u0142a na znaczeniu wi\u0119c echo pras\u0142owia\u0144skiej <\/span>stred\u017ai <\/i><\/b>zosta\u0142o nam tylko w wyrazie spad\u017a.<\/span><\/p>\n ,Piotr Pi\u0142asiewicz<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142a: <\/span>AGATA KWA\u015aNICKA-JANOWICZ<\/span>\u00a0 \u201cSTAROPOLSKA TERMINOLOGIA BARTNICZA (NA TLE POR\u00d3WNAWCZYM\u201d, Krak\u00f3w 2017<\/span><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mi\u00f3d pitny tak jak i sama ludzko\u015b\u0107 swoje pocz\u0105tki ma na czarnym l\u0105dzie, naukowcy szacuj\u0105, \u017ce zosta\u0142 wynaleziony mi\u0119dzy 40 a 20 tysi\u0119cy lat temu, jako pierwszy nap\u00f3j alkoholowy znany ludzko\u015bci. By\u0142o to na d\u0142ugo przed opanowaniem rolnictwa czy sztuki wytwarzania wyrob\u00f3w z gliny. Jest to bez w\u0105tpienia najstarszy znany ludzko\u015bci nap\u00f3j zawieraj\u0105cy alkohol….<\/p>","protected":false},"author":61,"featured_media":5870,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[70,71],"tags":[215,187,95],"class_list":["post-5869","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-kultura","tag-dziedzictwo","tag-historia","tag-miod-pitny"],"yoast_head":"\n![\"\"](\"https:\/\/static.wixstatic.com\/media\/edb3e1_e1d1124e80854b13b389d63b01661f74~mv2.jpeg\/v1\/fill\/w_600,h_816,al_c,q_85,enc_avif,quality_auto\/edb3e1_e1d1124e80854b13b389d63b01661f74~mv2.jpeg\")